Cała tablica
Eugeniusz

Cześć! Tu Eugeniusz. Trzymasz w ręku kostkę z Tellur. Te same liczby, które na niej widzisz, masz niżej - i jeszcze trochę więcej. ⚛

Tellur Te

niemetal/półmetal · Tellurium

52Te

Tellur

127,6 2,1

Grupa
16
Okres
5
Blok
p
Stan w temp. pokojowej
ciało stałe
Gęstość
6,25 g/cm³
Temperatura topnienia
449,6 °C
Temperatura wrzenia
990,0 °C

Historia odkrycia

1782

Odkrywca

von Reichenstein

Tellur został odkryty w 1782 roku przez austriackiego chemika Franza-Josepha Müllera von Reichensteina. Nazwa „tellur” pochodzi od łacińskiego słowa „tellus”, które oznacza „ziemię”. Reichenstein odkrył tellur w minerale o nazwie kalawerit, który pochodził z miejscowości Złoty Stok w dzisiejszej Polsce. To odkrycie otworzyło nową erę w chemii, a tellur stał się przedmiotem badań naukowych. 

Jak zbudowany jest atom

Atom telluru składa się z 52 protonów i 76 neutronów, które tworzą jądro atomowe. Wokół jądra krążą 52 elektrony, które tworzą powłoki atomu. Tellur należy do grupy półmetali, co oznacza, że ma zarówno metaliczne, jak i niemetaliczne właściwości. 

⚛ Elektrony na powłokach

Elektrony nie leżą na kupce - krążą wokół jądra w warstwach, które nazywamy powłokami. Policz kropki.

  • 1 2
  • 2 8
  • 3 18
  • 4 18
  • 5 6

Razem 52 elektronów - tyle samo, ile protonów w jądrze. Dlatego atom jest obojętny elektrycznie. Ostatnia powłoka (6) decyduje o tym, z czym pierwiastek się łączy.

Zapis skrótowy [Kr] 4d¹⁰ 5s² 5p⁴

Gdzie go spotkasz

Tellur ma wiele praktycznych zastosowań w różnych dziedzinach. Oto kilka przykładów: 

  • Fotowoltaika
    Tellur jest wykorzystywany w produkcji ogniw fotowoltaicznych, zwanych ogniwami tellurkowymi. Te ogniwia przekształcają energię świetlną na energię elektryczną i są stosowane w panelach słonecznych. 
  • Termoelektryka
    Związki telluru mają zdolność przewodzenia ciepła i są wykorzystywane w termoparach i termoelementach. Są one stosowane w urządzeniach pomiarowych i termostatycznych. 
  • Elektronika
    Tellur jest stosowany w produkcji elementów elektronicznych, takich jak tranzystory i diody. Dzięki swoim właściwościom półprzewodnikowym, tellur znajduje zastosowanie w przemyśle elektronicznym. 
  • Materiały ogniotrwałe
    Związki telluru są dodawane do materiałów ogniotrwałych, takich jak ceramika i szkło, aby zwiększyć ich odporność na wysokie temperatury. Stosuje się je w produkcji wyrobów hutniczych i elementów komorowych. 
  • Barwniki
    Związki telluru są wykorzystywane w produkcji barwników i pigmentów, nadając im różne kolory. Stosuje się je w przemyśle farbiarskim i drukarskim. 

Tellur to niezwykły pierwiastek, który ma wiele zastosowań i jest obecny w wielu dziedzinach naszego życia. Kontynuuj swoje pasjonujące odkrywanie świata pierwiastków i zgłębiaj tajemnice, które czekają na Ciebie! 

✨ Czy wiesz, że…

  • 1

    Tellur-128 bije rekord Guinnessa w powolnym rozpadzie. Jego czas połowicznego rozpadu (czas, po którym znika połowa atomów) to 2,2 x 10^24 lat, czyli około 160 bilionów razy dłużej, niż istnieje Wszechświat. W gramie takiego telluru jeden atom rozpada się średnio raz na 674 lata.

  • 2

    Wystarczy maleńka ilość telluru wchłonięta do organizmu, by oddech i pot zaczęły pachnieć czosnkiem - to tzw. oddech tellurowy. Ciało przekształca tellur w lotny, cuchnący dimetylotellurek. Zapach bywa wyjątkowo trwały: utrzymuje się dniami i tygodniami, a w skrajnych przypadkach nawet miesiącami.

  • 3

    W australijskim mieście Kalgoorlie górnicy wyrzucali niepozorny minerał kalaweryt jako bezwartościowy i sypali nim drogi. W 1896 roku odkryto, że to tellurek złota (połączenie telluru ze złotem) pełen prawdziwego złota. Ludzie zaczęli rozkopywać własne ulice, żeby je odzyskać!

  • 4

    W krysztale telluru atomy nie leżą byle jak, tylko układają się w długie spirale, niczym gwint śruby albo kręcone schody. Co ciekawe, spirale mogą skręcać się w prawo lub w lewo, dając dwie lustrzane odmiany kryształu (naukowcy mówią: chiralne), jak lewa i prawa dłoń.

  • 5

    Tellur wygląda jak szary metal, ale w gorącym, stężonym kwasie siarkowym rozpuszcza się i barwi go na czerwono. Za kolor odpowiadają maleńkie grupy czterech atomów telluru (kation tetratelluru). Po dodaniu wody czerwień znika, a tellur wytrąca się jako czarny proszek.