Cześć! Tu Eugeniusz. Trzymasz w ręku kostkę z Dysproz. Te same liczby, które na niej widzisz, masz niżej - i jeszcze trochę więcej. ⚛
⚛ Układ okresowy
Dysproz Dy
metal · Dysprosium
- Grupa
- 3
- Okres
- 6
- Blok
- f
- Stan w temp. pokojowej
- ciało stałe
- Gęstość
- 8,56 g/cm³
- Temperatura topnienia
- 1409,0 °C
- Temperatura wrzenia
- 2335,0 °C
📜 Jak to odkryto
Historia odkrycia
1886
Odkrywca
Lecoq de Boisbaudran
Dysproz został odkryty w 1886 roku przez francuskiego chemika Paula Émile’a Lecoqa de Boisbaudrana. Lecoq de Boisbaudran badał minerały ziem rzadkich, w tym gadolinit, monazyt i samarskit. Podczas swoich badań odkrył nowy pierwiastek, który nazwał dysprozem, od greckiego słowa oznaczającego „ciężki”.
⚛ W środku atomu
Jak zbudowany jest atom
Atom dysprozu składa się z 66 protonów i 97 neutronów, tworzących jądro atomowe. Wokół jądra krąży 66 elektronów. Dysproz jest elementem lantanowym, należącym do grupy pierwiastków lantanowców.
⚛ Elektrony na powłokach
Elektrony nie leżą na kupce - krążą wokół jądra w warstwach, które nazywamy powłokami. Policz kropki.
- 1 2
- 2 8
- 3 18
- 4 28
- 5 8
- 6 2
Razem 66 elektronów - tyle samo, ile protonów w jądrze. Dlatego atom jest obojętny elektrycznie. Ostatnia powłoka (2) decyduje o tym, z czym pierwiastek się łączy.
Zapis skrótowy
[Xe] 4f¹⁰ 6s²
🔨 Do czego służy
Gdzie go spotkasz
Dysproz ma różnorodne zastosowanie w wielu dziedzinach. Oto kilka przykładów:
-
Magnesy trwałe
Dysproz jest jednym z pierwiastków stosowanych do produkcji magnesów trwałych o wysokiej temperaturze Curie. Te magnesy są wykorzystywane w silnikach elektrycznych, turbinach wiatrowych i innych urządzeniach, gdzie wymagana jest wysoka wytrzymałość magnetyczna. -
Lasery
Dysproz jest używany w produkcji niektórych rodzajów laserów, w tym laserów czerwieni. -
Stopy metali
Dysproz jest dodawany do różnych stopów metali, takich jak stopy żelaza, kobaltu i niklu, w celu poprawy ich właściwości magnetycznych, wytrzymałości i odporności na korozję. -
Badania naukowe
Dysproz jest wykorzystywany w badaniach naukowych, takich jak spektroskopia, magnetyzm i inżynieria materiałowa.
Dysproz to niezwykły pierwiastek o unikalnych właściwościach. Zachęcam cię do dalszego zgłębiania wiedzy o dysprozie i kontynuowania swojej fascynującej podróży po świecie nauki!
✨ Czy wiesz, że…
-
1
Dysproz zmienia swój magnetyzm wraz z temperaturą. Powyżej -94 °C jest tylko słabo magnetyczny (paramagnetyk), niżej staje się antyferromagnetykiem, a dopiero poniżej -188 °C - silnym magnesem (ferromagnetykiem, jak żelazo). Dlatego w pokoju do lodówki go nie przyczepisz!
-
2
Ze stopu terbu, żelaza i dysprozu (to właśnie D w nazwie Terfenol-D) robi się pręty, które w polu magnetycznym zmieniają długość - zjawisko to nazywamy magnetostrykcją. Pręt wydłuża się o około 0,2%, a gdy pole znika, wraca do kształtu. Tak powstaje dźwięk w sonarach!
-
3
Dysproz jest jak gąbka na neutrony - maleńkie cząstki, które podtrzymują reakcję łańcuchową w reaktorze jądrowym. Jego atomy łapią je wyjątkowo chętnie, dlatego dysproz trafia do prętów sterujących spowalniających reaktor. Z jego tytanianu robi się nowe pręty, które prawie nie pęcznieją i długo służą.
-
4
Grecka nazwa dysprozu znaczy 'trudny do zdobycia', ale w skorupie ziemskiej wcale nie jest rzadki. Przypada go około 5 gramów na tonę skał - ponad 1000 razy więcej niż złota i kilkanaście razy więcej niż jodu! Trudny do wydobycia jest tylko dlatego, że rozproszony jest wśród innych metali ziem rzadkich.
-
5
Dysproz w siarczanie wapnia (CaSO4:Dy) tworzy czuły dozymetr. Materiał po cichu pochłania niewidzialne promieniowanie i zapamiętuje dawkę. Gdy potem się go podgrzeje, oddaje ją jako błysk światła (termoluminescencja) - im jaśniejszy, tym większa dawka. Takie plakietki noszą pracownicy szpitali.
🧭 Gdzie jesteś
Cała tablica
Dotknij dowolnego pierwiastka, żeby go poznać. Twój jest podkreślony.