Cześć! Tu Eugeniusz. Trzymasz w ręku kostkę z Itr. Te same liczby, które na niej widzisz, masz niżej - i jeszcze trochę więcej. ⚛
⚛ Układ okresowy
Itr Y
metal · Yttrium
- Grupa
- 3
- Okres
- 5
- Blok
- d
- Stan w temp. pokojowej
- ciało stałe
- Gęstość
- 4,47 g/cm³
- Temperatura topnienia
- 1523,0 °C
- Temperatura wrzenia
- 3337,0 °C
📜 Jak to odkryto
Historia odkrycia
1794
Odkrywca
Gadolin
Carl Gustaf Mosander, szwedzki chemik, był pierwszym, który odkrył itr w 1843 roku. Nazwa „itr” pochodzi od nazwy miejscowości Ytterby w Szwecji, gdzie pierwiastek ten został po raz pierwszy zidentyfikowany.
⚛ W środku atomu
Jak zbudowany jest atom
Atom itru składa się z 39 protonów i 50 neutronów, które tworzą jądro atomu oraz z 39 elektronów, które krążą wokół jądra na swoich orbitach. To fascynujące, prawda?
⚛ Elektrony na powłokach
Elektrony nie leżą na kupce - krążą wokół jądra w warstwach, które nazywamy powłokami. Policz kropki.
- 1 2
- 2 8
- 3 18
- 4 9
- 5 2
Razem 39 elektronów - tyle samo, ile protonów w jądrze. Dlatego atom jest obojętny elektrycznie. Ostatnia powłoka (2) decyduje o tym, z czym pierwiastek się łączy.
Zapis skrótowy
[Kr] 4d¹ 5s²
🔨 Do czego służy
Gdzie go spotkasz
Itr, mimo że nie jest tak powszechnie znany, ma wiele cennych zastosowań. Oto niektóre z nich:
-
Elektronika
Itr jest często używany do produkcji fosforów w telewizorach i monitorach komputerowych, które emitują światło pod wpływem pobudzenia elektrycznego. -
Materiały superprzewodzące
Niektóre z najbardziej efektywnych materiałów superprzewodzących opartych na tlenku itru są używane w medycynie i technologii. -
Ceramika
Tlenek itru dodaje do ceramiki niesamowitej odporności na wysokie temperatury i chemikalia. -
Katalizatory
Itr jest często stosowany jako katalizator w przemyśle chemicznym.
Oto itr, niesamowity pierwiastek z fascynującymi zastosowaniami! Pamiętaj, że podróż przez Układ Okresowy to nieskończona przygoda odkrywania. Cieszę się, że jesteś ze mną w tej ekscytującej wyprawie!
✨ Czy wiesz, że…
-
1
Kostka itru o boku 1 cm waży około 4,5 grama. Taka sama kostka żelaza ważyłaby 7,9 grama, czyli mniej więcej 1,8 raza tyle - itr jest wyraźnie lżejszy (gęstość 4,47 g/cm³). A mimo tej lekkości topi się dopiero w temperaturze 1522 °C, prawie tak samo trudno jak żelazo (1538 °C).
-
2
Bryła itru jest na powietrzu dość trwała: pokrywa ją cienka warstwa tlenku itru (Y2O3). Ta warstwa pasywuje metal, czyli osłania go przed dalszym utlenianiem - tak samo tlenek chroni glin, czyli aluminium. Ale wióry itru zapalają się na powietrzu powyżej 400 °C. Bryła spokojna, wióry łatwopalne.
-
3
Nazwa „metale ziem rzadkich” myli. Itru nie brakuje: z 33 ppm (części na milion) jest ok. 30. najczęstszym pierwiastkiem skorupy ziemskiej, jakieś 27 razy częstszym niż molibden. Kłopot: te metale rzadko tworzą bogate złoża, a przy niemal identycznych właściwościach chemicznych ich rozdzielenie jest trudne i drogie.
-
4
Itr ma własny minerał: ksenotym, czyli fosforan itru YPO4, w którym itr stanowi blisko połowę masy. W Polsce znaleziono go w pegmatytach koło Szklarskiej Poręby w Karkonoszach i w piaskach bałtyckich plaż. Pegmatyt to skała o wyjątkowo dużych kryształach.
-
5
Zwykły itr jest trwały - w przyrodzie występuje tylko itr-89. Ale jego odmiana, izotop itr-90, jest promieniotwórcza: co ok. 64 godziny (2,67 dnia) połowa jej atomów wysyła promieniowanie beta i zamienia się w trwały cyrkon-90. Ten czas to okres półtrwania. Itr-90 dla medycyny wytwarza POLATOM w Otwocku-Świerku.
🧭 Gdzie jesteś
Cała tablica
Dotknij dowolnego pierwiastka, żeby go poznać. Twój jest podkreślony.