Cześć! Tu Eugeniusz. Trzymasz w ręku kostkę z Gadolin. Te same liczby, które na niej widzisz, masz niżej - i jeszcze trochę więcej. ⚛
⚛ Układ okresowy
Gadolin Gd
metal · Gadolinium
- Grupa
- 3
- Okres
- 6
- Blok
- f
- Stan w temp. pokojowej
- ciało stałe
- Gęstość
- 7,89 g/cm³
- Temperatura topnienia
- 1311,0 °C
- Temperatura wrzenia
- 3233,0 °C
📜 Jak to odkryto
Historia odkrycia
1880
Odkrywca
de Marignac
Gadolin został odkryty w 1880 roku przez fińskiego chemika Jeana Charlesa Galissarda de Marignaca. Marignac badał minerał ziem rzadkich, który znalazł się w okolicach Ytterby w Szwecji. Podczas swoich badań zidentyfikował obecność nowego pierwiastka, który nazwał na cześć fińskiego chemika Johana Gadolina.
⚛ W środku atomu
Jak zbudowany jest atom
Atom gadolinu składa się z 64 protonów i 93 neutronów, które tworzą jądro atomowe. Wokół jądra krążą 64 elektrony. Gadolin jest elementem lantanowym, należącym do grupy pierwiastków lantanowców.
⚛ Elektrony na powłokach
Elektrony nie leżą na kupce - krążą wokół jądra w warstwach, które nazywamy powłokami. Policz kropki.
- 1 2
- 2 8
- 3 18
- 4 25
- 5 9
- 6 2
Razem 64 elektronów - tyle samo, ile protonów w jądrze. Dlatego atom jest obojętny elektrycznie. Ostatnia powłoka (2) decyduje o tym, z czym pierwiastek się łączy.
Zapis skrótowy
[Xe] 4f⁷ 5d¹ 6s²
🔨 Do czego służy
Gdzie go spotkasz
Gadolin ma różnorodne zastosowanie w różnych dziedzinach. Oto kilka przykładów:
-
Magnetyczne materiały
Gadolin jest stosowany w produkcji magnetycznych materiałów, takich jak magnesy trwałe, które znajdują zastosowanie w elektronice, medycynie i przemyśle. -
Luminescencja
Związki gadolinu są wykorzystywane w produkcji luminescencyjnych materiałów, które emitują światło o różnych barwach. Znajdują one zastosowanie w produkcji telewizorów, monitorów komputerowych i innych urządzeń wyświetlających. -
Badania naukowe
Gadolin jest wykorzystywany w badaniach naukowych, takich jak spektroskopia i badania struktury materiałów.
Gadolin to niezwykły pierwiastek o ciekawych właściwościach. Zachęcam cię do zgłębiania jego tajemnic i kontynuowania swojej przygody odkrywania świata nauki!
✨ Czy wiesz, że…
-
1
W ciepłej dłoni gadolin ledwo reaguje na magnes. Schłodzony poniżej około 20 stopni C (to jego temperatura Curie) staje się ferromagnetyczny, czyli sam działa jak magnes. Obok żelaza, kobaltu i niklu to jedyny pierwiastek, który jest magnetyczny blisko temperatury pokojowej.
-
2
Gadolin ma silny efekt magnetokaloryczny: w polu magnetycznym się nagrzewa, a gdy pole znika, stygnie. Dzięki temu bada się go do budowy lodówek magnetycznych, które chłodzą bez sprężarki i szkodliwego freonu (gazu z dawnych lodówek).
-
3
Izotop gadolinu Gd-157 pochłania powolne neutrony chętniej niż jakikolwiek inny trwały izotop - około 254 000 barnów. Więcej ma tylko promieniotwórczy ksenon-135. Dlatego gadolin stosuje się w reaktorach jako pochłaniacz domieszkowany do paliwa oraz do awaryjnego wygaszania (np. w reaktorach CANDU).
-
4
Jon gadolinu Gd3+ jest prawie tak duży jak jon wapnia (108 wobec 114 pikometrów, czyli miliardowych części milimetra). Przez to podszywa się pod wapń i blokuje jego kanały w komórkach. Wolny gadolin bywa trujący, dlatego w kontraście (środku widocznym w badaniu) do rezonansu trzyma się go zamkniętego w cząsteczce.
-
5
Gadolin zaliczamy do metali ziem rzadkich, ale nazwa myli. W skorupie ziemskiej jest go około 6 gramów na tonę skały, a srebra tylko około 0,07 grama, czyli gadolinu jest tam kilkadziesiąt razy więcej. Rzadkie nie znaczy, że jest go mało, tylko że trudno go oddzielić od podobnych pierwiastków.
🧭 Gdzie jesteś
Cała tablica
Dotknij dowolnego pierwiastka, żeby go poznać. Twój jest podkreślony.