Cześć! Tu Eugeniusz. Trzymasz w ręku kostkę z Selen. Te same liczby, które na niej widzisz, masz niżej - i jeszcze trochę więcej. ⚛
⚛ Układ okresowy
Selen Se
niemetal · Selenium
- Grupa
- 16
- Okres
- 4
- Blok
- p
- Stan w temp. pokojowej
- ciało stałe
- Gęstość
- 4,82 g/cm³
- Temperatura topnienia
- 217,0 °C
- Temperatura wrzenia
- 685,0 °C
📜 Jak to odkryto
Historia odkrycia
1817
Odkrywca
Berzelius
Selen został odkryty w 1817 roku przez szwedzkiego chemika Jönsa Jacoba Berzeliusa podczas badania osadu z procesu produkcji kwasu siarkowego. Nazwa „selen” pochodzi od greckiego słowa „selene”, które oznacza księżyc - nawiązanie do srebrzystego połysku czystego selenu.
⚛ W środku atomu
Jak zbudowany jest atom
Selen składa się z 34 protonów i średnio 45 neutronów, które tworzą jądro atomu, a wokół jądra krążą 34 elektrony, rozmieszczone na czterech powłokach. To czyni go pierwiastkiem naprawdę fascynującym!
⚛ Elektrony na powłokach
Elektrony nie leżą na kupce - krążą wokół jądra w warstwach, które nazywamy powłokami. Policz kropki.
- 1 2
- 2 8
- 3 18
- 4 6
Razem 34 elektronów - tyle samo, ile protonów w jądrze. Dlatego atom jest obojętny elektrycznie. Ostatnia powłoka (6) decyduje o tym, z czym pierwiastek się łączy.
Zapis skrótowy
[Ar] 3d¹⁰ 4s² 4p⁴
🔨 Do czego służy
Gdzie go spotkasz
Selen jest nie tylko śladowym elementem w naszym organizmie, ale także odgrywa bardzo ważną rolę w różnych dziedzinach. Oto kilka przykładów:
-
Zdrowie
Selen jest niezbędnym składnikiem wielu enzymów w naszym organizmie i pomaga w walce z wolnymi rodnikami, które mogą uszkadzać nasze komórki. -
Fotowoltaika
Selen jest również używany w niektórych typach paneli solarnych, pomagając przekształcić energię słoneczną w energię elektryczną. -
Szklarstwo
Selen jest stosowany w produkcji szkła, aby dodać mu różnych odcieni czerwieni. -
Elektronika
Selen jest stosowany w niektórych detektorach i przetwornikach światła na prąd elektryczny.
Selen to mały, ale potężny element, który pomaga kształtować nasz świat na wiele nieoczekiwanych sposobów! Zgłębiaj temat dalej i odkryj je wszystkie!
✨ Czy wiesz, że…
-
1
Selen szary ma niezwykłą sztuczkę: w ciemności przewodzi prąd bardzo słabo, bo jest półprzewodnikiem. Gdy padnie na niego światło, jego przewodnictwo rośnie nawet o kilka rzędów wielkości (tysiące razy). To fotoprzewodnictwo, odkryte w 1873 r. przez Willoughby'ego Smitha i używane w fotokomórkach i światłomierzach.
-
2
Kodon UGA, czyli trójka liter w przepisie na białko, zwykle znaczy "koniec, przestań". W selenoproteinach (białkach z selenem) ta sama trójka każe wbudować selenocysteinę - 21. aminokwas białkowy, czyli cegiełkę białka. Selen ma w komórce własne, wyjątkowe hasło.
-
3
Selen ma kilka odmian alotropowych (postaci tego samego pierwiastka). Najtrwalsza jest odmiana szara, heksagonalna (sześciokątna): srebrzystoszara, krucha, o budowie łańcuchowej. Czerwone odmiany jednoskośne (alfa, beta, gamma) tworzą pierścienie Se8. Jest też czerwony selen bezpostaciowy. Selen nie reaguje z wodą.
-
4
Praktycznie cały polski selen pochodzi z Głogowa. W tamtejszej hucie miedzi KGHM odzyskuje się go ze szlamu anodowego - czarnego błota, które osadza się na dnie wanien przy elektrorafinacji miedzi (oczyszczaniu jej prądem). Z tego samego szlamu wydziela się srebro, złoto i koncentrat platynowo-palladowy.
-
5
Przy dużym nadmiarze selenu oddech pachnie czosnkiem. To nie czosnek: organizm metyluje nadmiar selenu (dokleja do niego grupy metylowe). Powstaje lotny selenek dimetylu, który wydychamy z powietrzem. Czosnkowy oddech i metaliczny posmak w ustach to zwykle pierwsze objawy selenozy, czyli zatrucia selenem.
🧭 Gdzie jesteś
Cała tablica
Dotknij dowolnego pierwiastka, żeby go poznać. Twój jest podkreślony.