Cześć! Tu Eugeniusz. Trzymasz w ręku kostkę z Mangan. Te same liczby, które na niej widzisz, masz niżej - i jeszcze trochę więcej. ⚛
⚛ Układ okresowy
Mangan Mn
metal · Manganese
- Grupa
- 7
- Okres
- 4
- Blok
- d
- Stan w temp. pokojowej
- ciało stałe
- Gęstość
- 7,44 g/cm³
- Temperatura topnienia
- 1244,0 °C
- Temperatura wrzenia
- 2097,0 °C
📜 Jak to odkryto
Historia odkrycia
1774
Odkrywca
Gahn
Mangan został odkryty w 1774 roku przez szwedzkiego chemika Johana Gottlieba Gahna. Został wyizolowany z piroluzytu, jednego z najważniejszych minerałów manganu. Nazwa „mangan” pochodzi od słowa „magnes”, które w starożytnym Rzymie oznaczało magnes, a które z czasem przekształciło się w nazwę tego pierwiastka.
⚛ W środku atomu
Jak zbudowany jest atom
Atom manganu składa się z 25 protonów i zazwyczaj 30 neutronów tworzących jądro oraz 25 elektronów poruszających się wokół niego. Ta specyficzna budowa daje manganowi jego wyjątkowe właściwości, takie jak zdolność do przechowywania energii elektrycznej.
⚛ Elektrony na powłokach
Elektrony nie leżą na kupce - krążą wokół jądra w warstwach, które nazywamy powłokami. Policz kropki.
- 1 2
- 2 8
- 3 13
- 4 2
Razem 25 elektronów - tyle samo, ile protonów w jądrze. Dlatego atom jest obojętny elektrycznie. Ostatnia powłoka (2) decyduje o tym, z czym pierwiastek się łączy.
Zapis skrótowy
[Ar] 3d⁵ 4s²
🔨 Do czego służy
Gdzie go spotkasz
Mangan jest pierwiastkiem niezwykle wszechstronnym, z szeregiem zastosowań. Oto kilka przykładów:
-
Baterie
Mangan jest kluczowym składnikiem wielu baterii, zwłaszcza tych, które znajdują się w naszych urządzeniach elektronicznych, takich jak telewizory, komputery i telefony komórkowe. -
Stal
Mangan jest często używany w produkcji stali, gdzie pomaga zwiększyć jej wytrzymałość i odporność na korozję. -
Suplementy diety
W niewielkich ilościach mangan jest ważnym pierwiastkiem śladowym, który pomaga regulować wiele procesów w organizmie, takich jak produkcja enzymów i hormonów. -
Chemikalia
Mangan jest używany do produkcji różnych chemikaliów, które mają szeroki zakres zastosowań, od bielenia papieru do produkcji tworzyw sztucznych.
Zapraszam Cię do dalszej podróży w fascynujący świat manganu! Jest to dopiero początek Twojej podróży odkrywania tego niezwykłego pierwiastka!
✨ Czy wiesz, że…
-
1
Tlen, którym oddychasz, powstaje dzięki manganowi. W fotosystemie II (łapaczu światła) działa kompleks rozkładający wodę: klaster (grupka) 4 jonów manganu z jonem wapnia (Mn4CaO5). Z 2 cząsteczek wody powstaje 1 cząsteczka tlenu, 4 protony i 4 elektrony. Bez manganu ani roślina, ani glon, ani sinica nie wydzieli tlenu.
-
2
Mangan leży w układzie okresowym tuż obok żelaza, ale kostka manganu nie przyklei się do magnesu: to paramagnetyk (magnes przyciąga go tak słabo, że tego nie widać). Za to stop Heuslera Cu2MnAl, czyli mieszanka miedzi, manganu i glinu, jest magnesem, choć żaden z tych metali osobno magnesem nie jest.
-
3
Zwykły mangan (odmiana alotropowa alfa) ma jedną z najbardziej skomplikowanych struktur wśród metali: w komórce elementarnej, czyli powtarzalnej cegiełce kryształu, mieści się aż 58 atomów, a w najmniejszej, prymitywnej - 29. Żelazo ma w komórce 2 atomy, miedź 4. Mangan jest twardy (6 w skali Mohsa), ale kruchy.
-
4
Stal Hadfielda (12-13% Mn, ok. 1,2% C) ma na starcie tylko ok. 200 HB (twardość Brinella), ale od uderzeń jej warstwa wierzchnia umacnia się do ok. 500 HB, m.in. dzięki mikrobliźniakom (pasemkom w krysztale). Rdzeń pozostaje ciągliwy, dlatego robi się z niej krzyżownice rozjazdów kolejowych i zęby czerpaków koparek.
-
5
Mangan bywa różowy. Rodochrozyt to węglan manganu(II) MnCO3 w kolorze malinowym, a prawie połowa jego masy (48%) to mangan. W Polsce znajdowano go pod Tarnowskimi Górami, Wałbrzychem i Nową Rudą. Jest miękki: 3,5-4,5 w skali Mohsa (skali twardości), więc rysuje go stalowy gwóźdź.
🧭 Gdzie jesteś
Cała tablica
Dotknij dowolnego pierwiastka, żeby go poznać. Twój jest podkreślony.