Poznaj skóry palcami. Każde kółko to wypukłe zdjęcie fragmentu zwierzęcej skóry. Przesuń po nim opuszki, a potem przyjrzyj się z bliska: czy widzisz pasy, plamy, a może płytki?

Tip Eugeniusza: zanim zaczniesz zgadywać, dotknij wszystkich kółek po kolei. Różnice łatwiej wyłapać, gdy zna się wszystkie.

Znajdź właściciela. Które ze zwierząt na tablicy nosi skórę spod Twoich palców? Kółka i zwierzęta stoją w innej kolejności, więc żadna para nie czeka tuż pod spodem.

Przyjrzyj się też zdjęciom zwierząt. Na każdym widać skórę - porównaj ją z tym, co masz pod palcami.

Sprawdź kształtem. Pod każdym kółkiem stoi kolorowy kształt. Ten sam kształt, w tym samym kolorze, stoi przy nazwie jednego ze zwierząt. Zgadza się? Masz parę!

Na tablicy są trójkąt, koło, gwiazdka, kwadrat i pięciokąt. Który z tych kształtów nie ma ani jednego rogu?

Zadaj komuś zagadkę. Wskaż drugiej osobie jedno kółko i poproś, żeby znalazła jego zwierzę. Ty pilnujesz kształtów, więc od razu wiesz, czy odpowiedź jest dobra.

Zamiast mówić „dobrze” albo „źle”, podpowiadaj słowami „ciepło” i „zimno”, gdy dłoń zgadującego wędruje między zwierzętami.

Zajrzyj do dymków. Nad kółkami czekają ciekawostki o zwierzętach z tablicy i o jednym drzewie. Kto połyka kamienie? Czyj język chwyta liście z wysokich gałęzi? Sprawdź, gdy para już pasuje.

Drzewo z dymku to baobab. W porze suchej zrzuca liście, a wodę czerpie z zapasu zgromadzonego w pniu.

Dotknij kółek. Połóż opuszki na wypukłym kółku i wodź nimi dookoła. Sprawdź, czy powierzchnia jest gładka, szorstka czy pofałdowana. Każde kółko kryje inną fakturę.

Tip Eugeniusza: pod kółkami są wypukłe napisy alfabetem Braille’a. To pismo też czyta się palcami, kropka po kropce.

Porównaj rośliny i zwierzęta. Połóż jedną dłoń na liściu, a drugą na łuskach albo muszli. Czym się różnią? Powiedz to na głos, jak najdokładniej.

Dotknij tego samego kółka czubkiem palca i wierzchem dłoni. Która część ręki czuje więcej szczegółów?

Zamknij oczy. Niech ktoś poprowadzi Twoją dłoń do dowolnego kółka. Zgadnij, czy to roślina, czy zwierzę - i które. Potem otwórz oczy i spójrz, co było pod palcami.

Zamieńcie się rolami. Kto prowadzi dłoń, widzi całą tablicę i może wybrać kółko najtrudniejsze do zgadnięcia.

Znajdź parę po kolorze. Kółko i jego dymek łączy kropka w tym samym kolorze. Uwaga: kółka nie leżą w strefach swoich dymków. Najpierw zgaduj dotykiem, potem sprawdzaj.

Kropka ma sprawdzać, a nie podpowiadać. Kto zajrzy do kolorów przed zgadywaniem, sam odbiera sobie zagadkę.

Rozwiąż wodne zagadki. Przy znakach „?” czekają pytania: policz meduzy, znajdź perłę, wypatrz ważkę, policz koniki morskie i kijanki. Tu do pracy wracają oczy.

U koników morskich torbę lęgową ma samiec. To do niej samica składa jaja.

Dotknij kółek. Przesuwaj opuszki po każdym kółku, jedno po drugim. Tablica sama podsuwa słowa na to, co czujesz: miękkie, twarde, chropowate.

Tip Eugeniusza: dotykaj opuszkami, nie paznokciami, i przesuwaj palce w tę i z powrotem.

Wskaż właściciela. Na obrazku stoją postacie z przyrody. Pokaż palcem tę, która ma taką skórę, pióra albo powierzchnię, jaką czują Twoje opuszki.

Opowiedz na głos, co czujesz: kłuje, drapie, jest gładko? Nazwanie wrażenia pomaga wybrać postać.

Zamknij oczy. Teraz trudniej: niech ktoś poprowadzi Twoją dłoń do dowolnego kółka. Zgadnij tylko dotykiem, czyja to faktura, i dopiero wtedy otwórz oczy.

Zamieniajcie się rolami: jedna osoba prowadzi dłoń, druga zgaduje. Kto trafi więcej razy z zamkniętymi oczami?

Sprawdź po kolorze. Każde kółko ma kolorową obwódkę, a każda postać stoi na kolorowej plamie. Jeśli kolor obwódki i plamy jest ten sam, para się zgadza.

Porównuj odcienie z bliska: jasnoniebieski to nie granatowy, a limonkowy to nie zwykła zieleń.

Przeczytaj dymek. Przy każdej postaci stoi dymek z ciekawostką o tym, czego przed chwilą dotykały palce. Przeczytajcie go razem, kiedy para już się zgadza.

Dymek czytaj dopiero po zgadywaniu. Wtedy ciekawostka jest nagrodą, a nie podpowiedzią.

Ustaw wszystkie znaki zapytania do przodu. Na starcie każda kostka pokazuje tę samą ściankę: duży fioletowy znak zapytania. Dopóki wszystkie patrzą w jedną stronę, nikt w grupie nie ma przewagi.

Tip Eugeniusza: ustawianie startowe zróbcie razem. Same obroty to już połowa zabawy, szkoda oddawać je dorosłemu.

Odkrywaj po dwie i szukaj pary. Obróć jedną kostkę, potem drugą. Pasują do siebie? Zostają odkryte. Nie pasują? Wracają na znak zapytania, a kolej przechodzi dalej.

Nie śpiesz się z obrotem. Jedno spokojne spojrzenie teraz oszczędza trzy obroty za chwilę.

Sprawdź się zielonym ptaszkiem. Ptaszek na ściance jest znakiem, że trafiliście. Nikt nie musi pilnować wyniku ani ogłaszać na głos, kto się pomylił - kostka mówi to sama.

Z najmłodszymi zacznijcie od kilku par, nie od całej ramy. Skończona gra cieszy bardziej niż porzucona w połowie.

Obracaj dalej - pod spodem czekają pytania. Na zielonych dymkach stoją pytania o powietrze, a odpowiedź kryje się na innej ściance. Trzeba jej poszukać, zamiast dostać ją od razu.

Jedno z pytań brzmi: „Jakie rośliny oczyszczają powietrze w Twoim domu?”. Tej odpowiedzi poszukajcie dopiero w domu, przy parapecie.

Dla starszych: ciekawostki na obrotowych tabliczkach. Poza grą w pary czeka tu sporo tekstu do przeczytania. To część dla tych, którym nie wystarczy już samo znalezienie pary.

Starsze dziecko może poprowadzić rundę dla młodszych: czyta ciekawostkę na głos, a reszta obraca kostki.

Obróć jedną kostkę dookoła. Weź pierwszą z brzegu i przekręć ją powoli. Raz wyjdzie zdjęcie, raz gęsty akapit, raz jasne pole z pytaniem. Tak samo zachowa się każda następna kostka w ramie.

Tip Eugeniusza: zacznij od górnego rzędu. Rama czyta się wtedy jak książka, a nie jak rozsypane kartki.

Strona pierwsza: dopasuj zdjęcie do opisu. Na jednej ściance stoi fotografia, na innej opis wydarzenia z życia papieża. Zadanie polega na tym, żeby je połączyć w parę.

Nie zgaduj po samej twarzy. Popatrz, co jest wokół: schody samolotu, górski szlak, tłum młodych ludzi.

Strona druga: czytaj ciekawostki. Każda ścianka ma własny nagłówek i działa jak drogowskaz: „Wadowice”, „Kochał góry”, „Podróżował po świecie”, „Kochał spotkania z młodymi”. Osobna kostka niesie samo zdanie: „Nie lękajcie się!”, podpisane „Miej odwagę”. Padło w 1978 roku, na początku pontyfikatu, i stało się jednym z najbardziej znanych.

Na ściance o podróżach stoi liczba, która robi wrażenie: 129 odwiedzonych krajów. Policzcie, ile z nich umiecie wskazać.

Strona trzecia: sprawdź się sam. Trzecia strona kostek trzyma odpowiedzi. Obracasz, porównujesz ze swoim ustawieniem i sam widzisz, gdzie trafiłeś, a gdzie jeszcze nie.

Zerknij dopiero na końcu. Sprawdzanie po wszystkim uczy więcej niż podpowiedź przy każdej parze.

Strona czwarta: ruszajcie w grę miejską. Jasne ścianki prowadzą trasą z Wadowic do Watykanu. Po drodze czekają wyszukiwanki, zadania ruchowe i pytania: o dzień, w którym Karol Wojtyła został papieżem, o naukę prowadzoną w tajemnicy podczas wojny, o dar dla młodych zebranych w Rzymie.

Rozwiązań nie znajdziesz na tej stronie - stoją na kostkach, obok pytań. Od tego jest ta gra.

Obejrzyj jedną kostkę. Weź pierwszą z brzegu i obróć ją powoli dookoła. Cztery ścianki, cztery różne obrazki - i to samo czeka na każdej kolejnej kostce w ramie.

Tip Eugeniusza: zapamiętaj, w którym rzędzie stoi kostka. Łatwiej wraca się do „drugiej od góry” niż do „tej gdzieś z boku”.

Ścianka pierwsza: zwierzęta. Dopasuj zdjęcie zwierzęcia do jego symbolu i opisu. Owca, koń, osioł, wąż, gołębica - każde z nich znaczy w Biblii coś innego.

Osioł jest symbolem pokory - na nim Jezus wjechał do Jerozolimy. Jedno zdanie, a zostaje na długo.

Ścianka druga: atrybuty świętych. Tutaj dopasowujesz fragmenty znanych dzieł sztuki sakralnej do postaci i tytułów. Klucze, krzyż, księga, tablice przykazań - każdy przedmiot wskazuje kogoś innego.

Klucze w dłoni? To święty Piotr, strażnik bram nieba. Atrybut działa jak podpis pod obrazem.

Ścianka trzecia: sprawdź się. Trzecia strona kostek jest kluczem do drugiej. Obracasz, porównujesz i sam widzisz, co poszło dobrze, a co warto jeszcze poprawić.

Nie zaglądaj od razu. Najpierw ułóż wszystko do końca - sprawdzanie na koniec uczy więcej niż podpowiedź po drodze.

Ścianka czwarta: wielka układanka. Obróćcie wszystkie kostki tą samą stroną. Z osobnych kwadratów składa się jeden obraz - fresk z chórem aniołów na balustradzie.

To zadanie dla całej grupy. Podzielcie ramę na rzędy: każdy pilnuje swojego, a obraz i tak powstaje wspólnie.

Zacznij od prostej liny. Stań przy stanowisku, gdzie do skrzyni biegnie jedno cięgno. Chwyć rączkę obiema rękami i pociągnij w dół. Skrzynia rusza od razu, a ramiona od razu wiedzą, ile ona waży.

Tip Eugeniusza: ciągnij spokojnie, całym ciałem, nie samymi rękami. Plecy proste, kolana miękkie.

Przejdź do trzech pasm. Teraz to samo przy sąsiednim stanowisku. Lina wędruje przez krążki i wraca trzy razy, a skrzynia unosi się tak lekko, jakby ktoś pomagał jej od spodu.

Nikt nie pomaga. Całą dodatkową robotę biorą na siebie krążki nad Twoją głową.

Policz, ile liny znika. Podnieś skrzynię na tę samą wysokość raz tu, raz tam, i popatrz, ile liny zdążyłeś przeciągnąć przez dłonie. Przy lżejszym stanowisku ręce pracują dużo dłużej.

Lekko nie znaczy szybko. Za mniejszą siłę płaci się dłuższą drogą liny.

Zajrzyj do środka. Płyta osłania mechanizm, ale wszystko przez nią widać. Śledź wzrokiem jedno pasmo liny od rączki aż do skrzyni i policz krążki, przez które zdąży przejść po drodze.

Najlepiej widać to w ruchu. Poproś kogoś, żeby ciągnął, a sam patrz na krążki.

Opuść ją bezgłośnie. Podnoszenie to dopiero połowa zabawy, druga połowa to kontrola. Puszczaj linę centymetr po centymetrze, żeby skrzynia zeszła na dół bez huku i stanęła dokładnie tam, gdzie chcesz.

Kto potrafi opuścić ciężar zupełnie bezgłośnie, ten naprawdę nad nim panuje.

Obejdź koło życia. Znajdź koło z symbolem recyklingu w środku. Przejdź po kolei przez wszystkie etapy i przy każdym opowiedz, co dzieje się z Twoją rzeczą: skąd wziął się surowiec, gdzie ją zrobiono, kto jej używa i dokąd trafi po wyrzuceniu.

Tip Eugeniusza: zobacz, jak krótki bywa etap używania - butelkę z wodą trzyma się czasem kilka minut.

Odpowiedz na pytania. W niebieskim dymku czeka pięć pytań, np. co stanie się z przyrodą, gdy wytniemy za dużo drzew na papier. Wybierz jedno, pomyśl i pokaż na kole etap, którego dotyczy.

Odpowiedź to połowa sprawy. Druga połowa to „dlaczego” - powiedz ją na głos komuś obok.

Zakręć kołem segregacji. Sprawdź, jaki pojemnik wylosowałeś: papier, szkło, tworzywa sztuczne i metal albo bio. Dopasuj do niego odpad narysowany w środku koła. Co jeszcze możesz tam wrzucić?

Nie wiesz, gdzie to wrzucić? Pomyśl, z czego rzecz jest zrobiona, a nie do czego służyła.

Wylosuj radę na odpady. Zakręć kołem „Rady na odpady” i przeczytaj radę, na którą trafiłeś. To mała zmiana w codziennych zwyczajach. Zastanów się, czy wprowadzisz ją w swoim domu - i od kiedy.

Wybierz jedną radę na cały tydzień. Zmiana powtarzana codziennie łatwiej zamienia się w nawyk.

Sprawdź czas rozkładu. Na dole tablicy biegnie oś czasu: bioodpady, papier, guma do żucia, szkło, puszka i plastik. Zanim spojrzysz na wyniki, ułóż je w głowie od tego, który znika najszybciej, do tego, który zostaje w przyrodzie najdłużej.

Sprawdź wynik gumy do żucia, zanim następnym razem przykleisz ją pod ławką.

Wyrusz ze startu. Przeczytaj tekst przy polu START: podróż zaczyna się ponad 230 milionów lat temu, gdy na Ziemi pojawiają się pierwsze dinozaury. Zakręć kołem i przesuń pionek o tyle pól, ile pokaże niebieski wskaźnik.

Tip Eugeniusza: kolor pola mówi, gdzie jesteś w czasie. Zielone to trias, turkusowe to jura, a czerwone to kreda.

Czytaj dymki. Gdy staniesz na polu z dymkiem, przeczytaj ciekawostkę i spójrz na liczbę obok. Plus oznacza ruch do przodu, minus - cofnięcie o tyle pól. Zwinny Eoraptor od razu popchnie Cię naprzód.

Minus nie zawsze oznacza drapieżnika. Na początku trasy dinozaury cofa upał i brak wody.

Uważaj na czaszkę. Czarne kółko z czaszką drapieżnika oznacza zagrożenie. Kto na nie trafi, chowa się przed drapieżnikiem i przeczekuje niebezpieczeństwo, więc traci kolejkę. Ostatnia czaszka czeka tuż przed metą.

Czaszki są trzy, po jednej w triasie, jurze i kredzie. Żaden okres nie jest bezpieczny.

Szukaj roślin. Kępa zielonych liści na polu to dobre miejsce do życia. Gdy na nią trafisz, możesz ruszyć dalej i zakręcić kołem jeszcze raz. Pierwsza roślina rośnie w triasie, kolejne czekają w jurze.

W kredzie roślin już nie ma, więc pole 16 to ostatnia okazja na drugi obrót.

Dotrwaj do mety. Ostatni odcinek trasy to kreda i najgroźniejsze pola: tu poluje Tyranozaur Rex. Nad ostatnim polem czeka META, a przy wulkanie tekst o zagładzie dinozaurów. Przeczytaj go na koniec podróży.

Według tego tekstu szansę na przetrwanie mieli tylko najlepiej przystosowani. Ciekawe, kto to był?

Ustaw pionek na starcie. Przyłóż magnetyczny pionek do planszy przy napisie START w lewym dolnym rogu. Stąd Twoja droga wije się między chmurkami aż do mety w prawym górnym rogu.

Tip Eugeniusza: zanim ruszycie, ustalcie kolejkę - na przykład od najmłodszego gracza do najstarszego.

Zakręć kołem fortuny. Koło w prawym dolnym rogu planszy ma sześć kolorowych wycinków z liczbami od 1 do 6. Zakręć nim i przesuń swój pionek o tyle pól, ile pokazało koło.

Licz pola na głos i dotykaj każdego palcem. Tak nie przeskoczysz żadnego i nikt się nie pomyli.

Przeczytaj chmurkę. Przy niektórych polach unoszą się chmurki z krótką historią. Raz to dobry uczynek, raz spotkanie ze świętym albo z aniołem stróżem. Chmurka mówi, o ile pól idziesz dalej.

Jeszcze nie czytasz? Poproś kolegę albo dorosłego, żeby przeczytał Ci chmurkę na głos.

Wybierz zadanie specjalne. Przy kilku polach świeci żółta gwiazdka - taka sama jak przy zadaniach specjalnych w fioletowym pasie na dole planszy. Przeczytaj je, wybierz jedno i spróbuj je wykonać.

Część zadań wykonasz w domu - na przykład poprosisz dorosłych, żeby opowiedzieli o Twoim chrzcie.

Zajrzyj do ciekawostek. Po lewej stronie planszy stoi kolumna „Czy wiesz, że…” z ciekawostkami z Biblii. Przeczytaj jedną, zanim znów przyjdzie Twoja kolej.

Ciekawostkę najłatwiej zapamiętać, gdy opowiesz ją własnymi słowami - na przykład w domu przy kolacji.