Cześć! Tu Eugeniusz. Ta tablica zabiera Cię w podróż na Księżyc - bez rakiety i skafandra! 🌙🚀
🌙 Witaj, badaczu nieba
Tablica Poznaj Księżyc
Zewnętrzna, jednostronna tablica o naszym kosmicznym sąsiedzie. Ramki z ciekawostkami, zdjęcia i schematy prowadzą od pierwszego spojrzenia w nocne niebo aż po ślady butów na Księżycu.
Podpowiedź: czytaj ramkę po ramce. Każda opowiada o czymś innym, a zdjęcia i schematy obok pomagają ją zrozumieć. 🔍
🤸 Krok po kroku
Jak się bawić
Plansza ma dwie części. Po lewej poznajesz sam Księżyc - jego nazwę, kratery i morza. Po prawej sprawdzasz, jak zmienia kształt, jak chowa się w cieniu Ziemi i kto pierwszy po nim chodził.
📸 Zobacz urządzenie
👣 Pięć zadań badacza Księżyca
1
Rozszyfruj nazwę. W lewym górnym rogu tablicy czeka ramka o tym, skąd wzięło się słowo „Księżyc”. Przeczytaj ją i zgadnij: kogo w tej historii udaje Słońce, a kogo Księżyc?
💡 Tip Eugeniusza: w tej samej ramce znajdziesz słowa zbudowane podobnie. Spróbuj wymyślić jeszcze jedno.
2
Obejdź krzesło jak Księżyc. Znajdź ramkę o obrocie Księżyca i przeczytaj ją. Potem obejdź krzesło dookoła, cały czas zwrócony do niego twarzą. Krzesło ani razu nie zobaczy Twoich pleców - tak samo my nie widzimy drugiej strony Księżyca.
💡 Ludzie zobaczyli drugą stronę Księżyca dopiero w 1959 roku, gdy przeleciała obok niej radziecka sonda.
3
Porównaj dwie tarcze. Na dole tablicy stoją obok siebie część widoczna i część niewidoczna Księżyca. Przyjrzyj się im. Na której jest więcej ciemnych plam, czyli mórz księżycowych? Odpowiedź czeka w ramce obok.
💡 Ciemne plamy widać gołym okiem. Przy najbliższej pełni poszukaj ich na prawdziwym Księżycu.
4
Prześledź fazy. Po prawej stronie biegnie rząd tarcz: od nowiu, przez sierp i pełnię, z powrotem do nowiu. Pokaż palcem pełnię, a potem policz, ile tarcz dzieli ją od nowiu.
💡 Cały cykl faz trwa około 29,5 dnia - dłużej niż obieg Księżyca wokół Ziemi, bo w tym czasie Ziemia przesuwa się wokół Słońca.
5
Wyrusz na misję. Pod nagłówkiem „Misja: Księżyc” biegnie oś czasu. Prowadź po niej palec od pierwszej sondy aż do znaku zapytania na końcu. Po drodze znajdź zdanie o małym kroku dla człowieka.
💡 Lądownik misji Apollo 11 nazywał się „Eagle”, czyli po angielsku orzeł.
Ciekawostka: na Księżycu leżą lustra od astronautów. Naukowcy świecą w nie laserem z Ziemi! 🔦
🔍 Skąd to się wzięło
Co tu się dzieje?
Księżyc wydaje się znajomy, bo ludzie patrzą na niego od zawsze. A jednak jego góry, kratery i morza zaczęto rysować i nazywać dopiero kilka wieków temu.
Przez ponad dwa stulecia Księżyc rysowano ręcznie. Potem utrwaliła go fotografia. Obraz był nieostry, ale ciemne plamy mórz było na nim widać.
Kratery i morza trzeba było jeszcze nazwać. Wiele nazw, których używamy do dziś, wymyślił jezuita Giovanni Battista Riccioli, a mapę do jego książki wykonał Francesco Grimaldi (Bolonia, 1651). Stąd pochodzi Morze Spokoju, po którym chodzili astronauci misji Apollo 11. Kilka z najjaśniejszych kraterów Riccioli nadał zwolennikom Kopernika, także samemu Kopernikowi, i twierdził, że „wrzucił” ich do Oceanu Burz. Właśnie ten krater Kopernik znajdziesz na tablicy.
W marcu 1840 roku chemik John William Draper ogłosił, że zrobił dagerotyp Księżyca, czyli utrwalił jego obraz na posrebrzanej płytce miedzianej. Pracował na dachu swojej uczelni, dziś New York University, a światło Księżyca kierował przez soczewkę na płytkę. Pierwsza płytka była prześwietlona, na kolejnej pojawiła się tarcza średnicy około 2,5 cm. Biblioteka uczelni ma w zbiorach dagerotyp przypisywany Draperowi - jedno z pierwszych udanych zdjęć Księżyca.
Tablica zbiera tę wiedzę w jednym miejscu, na świeżym powietrzu. Tablica ma stalową konstrukcję, ocynkowaną i malowaną proszkowo, a nadruk planszy chroni lakier odporny na promieniowanie UV. Jest przystosowana do montażu na zewnątrz i do użytkowania przez cały rok w warunkach atmosferycznych. Duża powierzchnia sprawia, że przy planszy może jednocześnie pracować kilkoro dzieci.
Jan Heweliusz rysuje Księżyc, Gdańsk 1643-1647
Gdański astronom i browarnik śledził Księżyc przez pełny cykl, faza po fazie. Większość rycin do „Selenographii” sam narysował i wyrytował, a egzemplarz z ilustracjami pokolorowanymi jego ręką przechowuje dziś PAN Biblioteka Gdańska. Fazy, które śledzisz na tablicy, Heweliusz rysował prawie 400 lat temu.
Dowiedz się więcej: lustra, które astronauci zostawili na Księżycu
Astronauci misji Apollo 11 postawili na Księżycu niezwykłe lustro: aluminiowy panel o boku 46 cm, a w nim 100 odbłyśników ze szkła kwarcowego. Każdy odbłyśnik odsyła światło dokładnie tam, skąd przyszło. Później dołączyły kolejne, m.in. z misji Apollo 14 i 15 oraz francuskie odbłyśniki na radzieckich łazikach Łunochod 1 i 2.
Naukowcy wysyłają z Ziemi impuls lasera i mierzą, ile czasu leci on do lustra i z powrotem. Z takich pomiarów wiemy, że Księżyc oddala się od Ziemi o około 3,8 cm rocznie. Tak niewiele, a jednak da się to zmierzyć - dzięki lustrom postawionym ponad pół wieku temu.
Dowiedz się więcej: skąd na Księżycu wzięły się morza
Ciemne plamy na tarczy Księżyca nazywamy morzami, po łacinie „maria”. Nie ma w nich jednak ani kropli wody. Większość z nich to ogromne baseny wybite przez uderzenia, które między 4,2 a 1,2 miliarda lat temu wypełniła lawa.
Jasne obszary Księżyca to wyżyny. Wyżyny i morza różnią się składem i wiekiem skał, więc tarcza Księżyca opowiada jego dawną historię. Uderzenia skał z kosmosu zostawiły też mnóstwo kraterów - sam krater Tycho ma około 85 km średnicy.
„Czyta ciekawostki” - myślą dorośli. A dziecko uczy się rozumieć, co dzieje się na niebie. Pokazać więcej? 😉
🧠 Dla dorosłych
Co Twoje dziecko tu rozwija
Wygląda jak plansza z ciekawostkami. Naprawdę to cztery lekcje naraz: patrzenie w niebo, szukanie przyczyn, historia wielkich wypraw i uważne czytanie.
Obserwacja nieba
Sierp, pełnia, zaćmienie, halo - dziecko poznaje nazwy zjawisk i łączy każdą z obrazem. Wieczorne spojrzenie w górę zamienia się w obserwację, bo wiadomo, czego szukać.
Przyczyna i skutek
Dlaczego woda w morzu raz się podnosi, a raz opada? Kiedy Księżyc może schować się w cieniu? Dziecko odkrywa, że oba zjawiska mają konkretną przyczynę: przyciąganie Księżyca i cień Ziemi.
Historia odkryć
Oś czasu na tablicy układa wyprawy na Księżyc w kolejności. Dziecko widzi misje jedna po drugiej i uczy się opowiadać historię jako ciąg zdarzeń.
Czytanie ze zrozumieniem
Odpowiedzi kryją się w krótkich ramkach, podpisach i schematach. Dziecko szuka informacji, łączy tekst z obrazem i przekonuje się, że nawet samo słowo „Księżyc” ma swoją historię.
Znasz już tablicę? Czas na własne badania! Mam cztery pomysły, jak odkrywać Księżyc w domu i w sali. 🌙
✨ Idziemy dalej
Pomysły na więcej
Księżyc da się badać także z dala od tablicy. Cztery zabawy do powtórzenia w domu albo w klasie - wystarczą lampka, piłka, kartka, sznurek z klamerkami, mąka, kakao i kilka kamyków.
🌗
Fazy w ciemnym pokoju
Lampka udaje Słońce, Twoja głowa Ziemię, a piłka Księżyc. Obracaj się powoli w zaciemnionym pokoju i patrz, jak na piłce pojawia się sierp, połowa i pełnia.
🗓️
Kalendarz Księżyca
Przez miesiąc co wieczór rysuj w kratce kształt Księżyca. Pochmurna noc to też wynik - dorysuj chmurkę. Na koniec porównaj kalendarz z rzędem faz na tablicy.
🧵
Oś czasu na sznurku
Narysuj wyprawy z osi „Misja: Księżyc” na karteczkach i przypnij je klamerkami do sznurka, od najstarszej do najnowszej. Na końcu dodaj wyprawę z przyszłości.
🥣
Kratery i ślady w mące
Wysyp na blachę mąkę, oprósz ją kakao i zrzucaj kamyki z różnej wysokości. Porównaj powstałe kratery: które są największe i dlaczego?
Spakowałem Ci plecak - weź te materiały do domu albo do klasy.
🎒 Do zabrania
Plecak Eugeniusza
Kolorowanka gotowa do druku i pobrania.
🎨 Kolorowanka
🎨